Toen de film in Phoenix, Arizona, draaide...
...zag ik hem voor het eerst. Ik zat nog op school.
Ik was zo overdonderd...
...dat ik niet alles in één keer kon bevatten.
Na de voorstelling was ik met stomheid geslagen.
Pas maanden later besefte ik wat de film met me gedaan had.
Maanden later.
Ik ben die week geen tweede keer gegaan.
Ik was er echt totaal kapot van na die eerste keer.
Ik kocht de soundtrack.
In de maanden die volgden heb ik die grijs gedraaid.
Er zat ook een boekje bij over de productie.
Elke foto verslond ik om te begrijpen hoe de film was gemaakt.
Het was een wonder.
Wat trekt jou persoonlijk zo aan in de woestijn?
Hij is schoon.
Phoenix is een woestijnstad in Arizona.
Ik was in de woestijn opgegroeid.
Ik herkende Lawrence's liefde voor de woestijn...
...en begreep dat idee dat het er zo schoon was.
Ik vond de woestijn ook schoner dan de stad.
Hier was geen rotzooi, dit was een maagdelijk gebied.
Lawrence en de natuur, die één werden met elkaar...
...dat sprak mij aan. Op het niveau van de natuur.
Bedankt, Dryden. Dit wordt leuk.
De enigen die plezier beleven aan de woestijn zijn bedoeïenen en goden.
Jij bent geen van beiden. Geloof me.
Voor gewone stervelingen is het een hel.
Nee, Dryden. Het wordt leuk.
De scènewisselingen waren ongelooflijk.
Neem dat moment dat hij die lucifer uitblaast...
...waarna de zon opgaat in de woestijn.
Ik kon het toen nog niet zo goed in woorden uitdrukken...
...maar onbewust vroeg ik me toen al af:
Hoe maak je zo'n shot?
Staan ze vroeg op, en wachten ze tot de zon opkomt?
En dat deden ze waarschijnlijk ook. David Lean was zo'n...
...dichter, schrijver, filmer van nature.
Mr Bentley, u heeft hem goed gekend.
Ja, het was een eer hem te kennen...
...en om z'n faam te verspreiden.
Hij was een dichter, een geleerde, en een machtig strijder.
Dank je.
En hij was de ergste exhibitionist sinds er circus bestaat.
Het verhaal van T.E. Lawrence, bekend in andere landen...
...was in Amerika nagenoeg onbekend.
Weinig recensenten waren zo politiek correct...
...dat ze historische en persoonlijke onjuistheden opmerkten.
Dat gebeurde niet zo snel in de jaren '60.
Nu zou de film aangevallen worden...
...door journalisten en schrijvers...
...die de feiten zouden achterhalen...
...om daarmee naam te maken.
Daar zou die film nu niet aan ontkomen.
Het ligt er maar net aan om wat voor geschiedenis het gaat.
Om geschiedenis die maar weinigen kennen?
Om geschiedenis waar de meeste Amerikanen niets van weten?
Of om geschiedenis die op school wordt onderwezen?
Revisionisme voor entertainment-doeleinden...
...is niet iets waar ik achter sta als het inbreuk maakt...
...op zo'n belangrijke periode.
Ik zou erg tekeergaan tegen een voorstelling van de holocaust...
...dat niet absoluut waarheidsgetrouw was.
Maar bij sommige films kun je je...
...wat artistieke vrijheid veroorloven.
Bijvoorbeeld bij zo'n personage als dit...
...een personage, dat buitenproportioneel groot is.
De film was vast niet zo romantisch, zo poëtisch geweest...
...als hij Lawrence's echte leven had verbeeld.
Om weer groot te worden, hebben we de Engelsen nodig...
...of...
Of?
Iets waar niemand voor kan zorgen, Mr Lawrence.
We hebben een wonder nodig.
Ik weet nog dat ik Lean ontmoette.
Hij was een goeroe voor me.
Ik droeg hem op handen...
...ik had ervan gedroomd hem te ontmoeten.
En het was geen teleurstelling.
Z'n kennis was ontstellend groot.
Hij wist alles van geschiedenis...
...politiek en van film.
Hij had een grote bewondering voor bepaalde regisseurs.
Ik besefte dat er een soort pikorde was.
Hij werd geïnspireerd, en was zelf een inspirator.
En wij inspireren weer jongeren die willen...
...regisseren, schrijven en acteren.
Dat is belangrijk, wat dat betreft zaten we...
...op één lijn.
Maar we spraken ook over zaken als:
Hoe haalde je de pootafdrukken weg?
Die kamelen liepen zeker een kilometer, en wat doe je dan met de tweede take?
Dan legde hij uit waarom de opnamen in totaal 285 dagen duurden.
Soms schoot hij maar één scène per dag.
De restauratie
lk was betrokken bij de restauratie...
...en herinner me hoe vereerd ik was...
...toen wij hem voor de eerste keer z'n film lieten zien.
Het was voor het eerst sinds lange tijd dat hij hem weer zag.
Met een gloednieuwe answer print...
...veel beter dan die uit de jaren '60.
Maar in plaats van in stilte te kijken...
...praatte hij me door elke scène.
Vergelijk het maar met een DVD.
De regisseur praat over z'n film, en intussen kijk je...
...met de voice-over op één spoor.
Zo ging het toen ook, alleen was het live.
Lean zat naast me en vertelde tot in detail...
...hoe en waar de opname was gemaakt.
Hoe Peter O'Toole die ochtend was...
...of hij lekker in z'n vel zat of niet.
Hoe het met Omar Sharif was, en hoe het was om weer met Alec Guinness te werken.
David vertelde hoe hij Lawrence of Arabia maakte...
...terwijl we samen zaten te kijken.
Die uren zal ik nooit vergeten.
Ik ben niet erg origineel als ik zeg...
...dat de luchtspiegeling de mooiste filmscène is die ik ken.
Ik gebruik films ook als inspiratiebron.
Drie films van David Lean bekijk ik vaak.
Lawrence of Arabia staat bovenaan.
Nummer twee is Bridge on the River Kwai.
In tegenstelling tot de filmkritiek...
...vond ik Doctor Zhivago geweldig.
Die film greep me ook emotioneel ontzettend aan.
Die films bekijk ik vaak voor ik aan een nieuwe film begin.
Laat God u leiden.
Akaba.
Tegenwoordig zou je een film als Lawrence kunnen maken...
...door digitale en live opnamen te mengen.
Dat is net zoiets als naar Victoria Falls gaan...
...en in plaats van de waterval te fotograferen, zeg je:
"We hoeven geen fotograaf te sturen.
Laten we alles digitaal monteren. Niemand die het ziet."
Men ziet het verschil tussen een echte en een digitale golf...
...een echte en een digitale orkaan. De mensen kennen het.
Als je Lawrence nu zou maken...
...zou dat 285 miljoen dollar kosten.
Digitale beelden kunnen gewoon niet.
Deze film is uniek...
...dankzij de natuurlijke opname...
...van licht en geluid...
...en dankzij wellicht een van de beste scenario's ooit.